155. rocznica powstania styczniowego – powstańcze miejsca pamięci

W Polsce jest 540 mogił, w których spoczywa 7,6 tys powstańców styczniowych. Zdecydowana większość – ponad 90 procent – znajduje się na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego. Miejsca pamięci poświęcone uczestnikom walk o wolność z lat 1863–1864, znajdujące się w 670 miejscach w Polsce, na Litwie, Białorusi, Ukrainie i w Rosji, prezentuje mapa portalu www.dzieje.pl. Uwzględniono na niej groby pojedyncze i zbiorowe, kwatery cmentarne oraz tablice. Nie obejmuje on jednak wszystkich grobów i miejsc pamięci ku czci powstańców, które znajdują się na Wschodzie. 22 stycznia 2018 r. przypada 155. rocznica wybuchu powstania styczniowego.
Na mapie oznaczone zostały mogiły powstańcze znajdujące się w 130 miejscowościach poza Polską: 51 białoruskich, 50 ukraińskich, 22 litewskich i 7 rosyjskich. Przedstawiono groby pojedyncze i zbiorowe, w tym m.in. zespoły miejsc pochówków weteranów na cmentarzach parafialnych, a także tablice poświęcone uczestnikom powstania z lat 1863–1864.

Po wyborze konkretnej mogiły na mapie pojawia się informacja o pochowanej w niej osobie (osobach) oraz formie jej upamiętnienia. Zaznaczono zarówno mogiły z niewielkich miejscowości lub terenów leśnych, jak i z większych miast.

Najwięcej miejsc pamięci poświęconych uczestnikom powstania znajduje się w Wilnie. Są to mogiły cmentarne: na Rossie, na cmentarzu na Antokolu, na cmentarzu Bernardyńskim, tablice ku czci ks. Franciszka Zawadzkiego w kościele śś. Piotra i Pawła na Antokolu, ks. Stanisława Iszory w kościele śś. Jakuba i Filipa, ks. Rajmunda Ziemackiego i ks. Stanisława Piotrowicza w kościele św. Rafała na Śnipiszkach oraz dowódcy powstańczego Konstantego Kalinowskiego na murach klasztoru dominikanów. Tablica i krzyż upamiętniające powstańców znajdują się ponadto na placu Łukiskim.

Na mapie zostały oznaczone również m.in. Świętobrość w rejonie kiejdańskim, gdzie znajduje się grób powstańców z oddziałów Pawła Staniewicza, Medarda Kończy i ks. Antoniego Mackiewicza; muzeum powstania styczniowego w Podrzeżu; Wędziagoła i grób Aleksandra Chmielewskiego; cmentarz powstańczy w Starych Macelach w rejonie solecznickim. 

Innym miastem o dużej liczbie mogił uczestników zrywu niepodległościowego z 1863 r. jest Lwów. Na tamtejszym Cmentarzu Łyczakowskim znajduje się kwatera powstańcza oraz zlokalizowane poza nią pojedyncze groby weteranów. Poza tym, we lwowskim dawnym kościele dominikańskim umieszczono epitafium Tadeusza Żulińskiego, a w katedrze ormiańskiej – tablicę ku czci dr. Józefa Żulińskiego.

Platforma Google maps udostępnia wskazówki dotyczące dojazdu do przedstawionych na mapie miejsc pamięci związanych z powstaniem styczniowym.

Powstanie styczniowe wybuchło 22 stycznia 1863 roku, gdy Centralny Komitet Narodowy ogłosił się Tymczasowym Rządem Narodowym i wezwał naród do powstania przeciwko Rosji. Sześć tysięcy powstańców zaatakowało rosyjskie garnizony w Królestwie Polskim. Powstanie rozszerzyło się na cały kraj, a następnie na tereny Litwy, Białorusi i Ukrainy. Trwało do jesieni 1864 roku, a utworzone „państwo podziemne” funkcjonowało jeszcze w 1865 r.

Stoczono około 1200 bitew i potyczek, w walkach wzięło łącznie udział 200 tysięcy powstańców. Mimo początkowych sukcesów zakończyło się klęską powstańców, z których kilkadziesiąt tysięcy zostało zabitych w walkach, blisko 1 tys. stracono, ok. 38 tys. skazano na katorgę lub zesłanie na Syberię, a ok. 10 tys. wyemigrowało. Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa-Wieszatiela. Pamięć o powstaniu była przekazywana z pokolenia na pokolenie, co pozwalało Polakom przetrwać zabory, czas wojen i okres komunizmu.

„To właśnie mit powstania styczniowego, to wychowanie w kulcie tych, którzy oddali swoje życie, powstając przeciwko reżimowi, dało podwaliny do tego, że kolejne pokolenia stanęły do walki i Polska wybiła się na niepodległość 100 lat temu” – podczas warszawskich obchodów 155. rocznicy tego zrywu niepodległościowego powiedział szef MON Mariusz Błaszczak. Jak dodał, było to ostatnie powstanie, w którym solidarnie wystąpiły przeciwko rosyjskiemu okupantowi wszystkie narody Rzeczypospolitej.

Na podstawie: dzieje.pl, PAP, inf. wł.