Lojalni nielojalni

Nie, żeby wybaczcie, zrozumcie, musimy, kryzys... Wtedy przestałam przejmować się panią prezydent, niejako też podpisałam się pod określeniem Rimvydasa Valatki, jednego z litewskich publicystów, komentatora dziennika „Lietuvos rytas“, który pół roku wcześniej niemile zaskoczył dosadnością i wyjątkowo mało eleganckim określeniem: „Styl bycia, wypowiedzi i sprawowania rządów jak przewodniczącej sowieckiego kołchozu“...

To może dlatego Dalia Grybauskaitė tak wiele sympatii okazuje Aleksandrowi Łukaszence. W czymś są wyjątkowo podobni. Bardzo symptomatycznie wyglądało, jak za jednym zamachem co i Polakom, dostało się białoruskiej opozycji, co to rzekomo chce „tylko korzyści finansowych“.

Kiedy padło jak z bicza „Polacy to nielojalni obywatele“, to mimowolnie skojarzyłam wypowiedź prezydenta Białorusi z września 2009 roku w czasie pobytu w Wilnie (notabene, wówczas jeden z pierwszych zaproszonych gości nowo obranej pani Prezydent). Wtedy m.in. poszło o Polaków na Białorusi, o podwójny ZPB, próby interwencji ze strony Polski, szum wokół sprawy i na to głośne huknięcie: „Zapamiętajcie... Heto moi Polaki, etnicznyj Polak - eto znaczy nasz, bia-ło-rus-kij obywatel, moj wyborca, moja obiazannost troszczyć się o niego...“ No czyż nie podobnie?

Problemy na linii Polska-Litwa, a automatycznie na linii Litwa-litewscy Polacy, zaczęły się m.in. z chwilą objęcia przez Dalię Grybauskaitė urzędu prezydenta. Oczywiście nie wyłącznie. To niewątpliwie splot różnych okoliczności. Chyba również, co lubi powtarzać Audrius Bačiulis, komentator tygodnika „Veidas“, że „w Polsce do władzy doszli politycy na wskroś pragmatyczni“. Ale dobrze pamiętam, jak przed wyborami prezydenckimi 2009 roku rozmawiałam z Artūrasem Račasem, szefem litewskiej agencji informacyjnej BNS, który z wyraźnym smutkiem mówił, że wygrana Grybauskaitė jest przesądzona, a to oznacza ostrą zmianę kursu polityki zagranicznej. Niestety, w odwrotnym niż Polska kierunku... I nagle wszystko zaczęło się sprawdzać, dosłownie parę dni po zaprzysiężeniu... Już w pierwszym wywiadzie Dalia Grybauskaitė demonstracyjnie na cały świat oznajmiła, że z pierwszą wizytą absolutnie nie wybiera się do Polski. Ostentacyjnie, bo wszyscy na Litwie i wokół wiedzieli o niepisanej zasadzie, że każdy nowo obrany prezydent Litwy z pierwszą wizytą, najczęściej przecież kurtuazyjną, wybierał się do Polski. Prezydent Litwy pojechała do Skandynawii... Gwoli sprawiedliwości trzeba przyznać, że na pogrzeb Lecha Kaczyńskiego Grybauskaitė udała się bez wahania. Ale też sytuacja była wyjątkowa, a i Lech Kaczyński gościł na Litwie na dwa dni przed tragiczną śmiercią, potraktowano go tam wyjątkowo niegościnnie...

Dziś wszystko staje na głowie. Nawet traktatowi od prezydent porządnie się dostało. Tyle się nad nim napracowano, nagłowiono, wynegocjowano, a pani Grybauskaitė dostrzega tylko jeden artykuł, ten o lojalności mniejszości narodowych, który „jest fundamentalnym artykułem” traktatu polsko-litewskiego.

Litewscy politycy są wyjątkowo wybiórczy w interpretacji tekstów, zwłaszcza tekstów polsko-litewskich. Na przykład premier Kubilius w wywiadzie udzielonym nam w 20. rocznicę wznowienia polsko-litewskich stosunków dyplomatycznych i w dzień po wizycie Donalda Tuska na Litwie cieszył się tylko z jednego: „stwierdzenia premiera Tuska, że miejscowi Polacy muszą znać nie tylko język polski, ale także język państwowy, litewski, długo brakowało tu nam od polskiego przywódcy. Tak samo słów, że niektórzy politycy, opcje polityczne nie mogą wykorzystywać polsko-litewskich napięć do swoich własnych celów politycznych”. Wydawało się, że premier Tusk powiedział mało, ale zdecydowanie powiedział więcej niż usłyszał Kubilius. Chyba że powiedział prywatnie... Teraz w wywiadzie-rzece dla portalu Alfa czytam, jak premier Kubilius słowo w słowo, jak wyuczoną wyliczankę, powtarza dokładnie to samo. Cyniczne, bo kto jak kto, ale i Kubilius, i Grybauskaitė świetnie wiedzą, że Polacy kwestionują nie potrzebę znajomości języka litewskiego! Ale jakże to chwytliwe i dla swoich, i dla świata. Tylko, co by tu zrobić z Międzynarodówką Edukacyjną - światową federacją związków oświatowych reprezentujących ponad trzydzieści milionów nauczycieli w stu siedemdziesięciu dwóch krajach i terytoriach, i z jej ostrym w tonie listem, a wcześniej też miażdżącym dla Litwy raportem Rady Europy? Najlepiej nie zauważyć, przemilczeć albo jeszcze zacieklej atakować Polaków.

Wszystkiemu winni ci nielojalni obywatele. No nie, jeden lojalny się uchował. Maciejkianiec zwie się. Przepraszam Ryszard Maceikianec. Dla niezorientowanych - nasz krajan. W każdym litewskim wywiadzie hołubiony, litewski bohater narodowy, bo zawsze gotów zaciekle atakować, bluzgać, oczerniać każdego Polaka z osobna i razem. Pokazywany w radiu i w telewizji, w piśmie i czasopiśmie wyśmiewa nielojalność, nieuctwo, niepiśmienność, niechęć i wszystkie inne możliwe „nie“. Dobry ten Polak. Tak go oficjalnie nazywa i peany na jego cześć pieje Vytautas Lansbergis syn. Niemiłosiernie gromi zaś Okińczyca - to ten zły obywatel.

To ja się panowie pogubiłam. Czy to nie Okińczyca, jako sygnatariusza aktu niepodległości, Vytautas Lansbergis ojciec wysyłał jako swego osobistego zaufanego wysłańca w krwawym styczniu 1991 roku do Polski w celu utworzenia rządu tymczasowego na emigracji. Czy to nie ten sam Ryszard Maciejkianiec, co to odmówił podpisania aktu niepodległości Litwy i wyjątkowo za tym agitował. Potrafił, bo wieloletni komunistyczny działacz partyjny. Pierwszy prezes Związku Polaków na Litwie, którego polska społeczność odsunęła m.in. za malwersacje finansowe.

A ponoć „powiedz, kto jest Twoim przyjacielem, a powiem Ci kim jesteś...“.

Ażeby nie było, że nielojalnie nie dostrzegam pozytywów na Litwie, śpieszę zacytować byłego premiera, obecnego lidera opozycji Gedyminasa Kirkilasa, który uznał, że wypowiedź Grybauskaitė o nielojalności to „bardzo kategoryczne twierdzenie, a prezydent powinna unikać kategorycznych stwierdzeń”. Oczywiście nie zabrakło „za naszych czasów (rządów socjaldemokratów - przyp red.) było lepiej...“ . Chyba zdecydowanie tak, ale kto jak nie Gedyminas Kirkilas w jednym z polsko-litewskich telemostów solennie obiecał, że „do końca 2007 roku koniecznie zakończymy zwrot ziemi na Wileńszczyźnie“. Do dzisiaj jednak w Wilnie tylko nieliczny odsetek prawowitych właścieli odzyskał ziemię  i raczej już nigdy nie odzyska. Cóż... bądźmy wspaniałomyślni, zaczekajmy, po wyborach w 2012 roku być może Gedyminas Kirkilas spełni swoje obietnice i dotyczące zwrotu ziemi i tego, „że kwestie mniejszości narodowych trzeba traktować ze szczególną wrażliwością“.

To może nie więcej, ale na pewno szybciej niż obietnica szefa Parlamentu Europejskiego Jerzego Buzka w Wilnie w 2010 roku, kiedy to pod Pałacem Prezydenckim podszedł do kilku Polaków trzymających transparenty: „Europo, pomóż obronić nam nasze prawa“ i zmieszany wyszeptał: „Nie róbcie mi wstydu“. A zaraz: „Proszę państwa, wieczną szczęśliwość uzyskamy dopiero w niebie“.

Fakt, dziś nie tylko na szczęśliwość, ale i na spokój, radość to liczyć nie ma co. Kończę tym, co tak naprawdę sprowokowało te myśli. W Urzędzie Regulacji Rolnych, do którego to Polacy wydeptali ścieżki polane morzem, a nawet oceanem łez, stałam się przypadkowym świadkem ataku urzędniczki na panią w średnim wieku, Polkę, jak się okazało. „Co za brak lojalności! Zamiast pozwolić Wilnu się rozwijać, budować, to oni tylko łażą i jęczą o tę swoją ziemię. Ciągle im mało“.

To nawet nie Grybauskaitė, to niejednokrotnie Zuokas, mer Wilna. A że tu nie Prusy, a my faktycznie nie dzieci Wrześni, powiedziałam tej urzędniczce parę słów do słuchu. Tak, to nie Prusy, a my nie dzieci Wrześni, to po prostu Litwa XXI wieku i dzisiejsze bardzo skomplikowane polsko-litewskie stosunki.